Dermatologische aandoeningen

Auteur: dr. Liesje Lambrechts

Heel wat patiënten met een inflammatoire darmziekte (IBD) hebben naast een aantasting van het gastro-intestinaal stelsel, ook problemen met andere organen, zoals de huid, gewrichten, ogen. Huidklachten komen voor bij ongeveer 1/3 van de IBD-patiënten. Deze huidaandoeningen kunnen worden onderverdeeld in primaire (rechtstreeks door de darmziekte) en secundaire huidklachten (niet door de aandoening zelf, maar ten gevolge van medicatie of tekorten bij een slechte absorptie in de zieke darm).

Primaire huidaandoeningen bij IBD

Reactieve huidaandoeningen

Dit zijn huidletsels die worden geactiveerd door de onderliggende ziekte. De 2 meest voorkomende zijn erythema nodosum en pyoderma gangrenosum.

Erythema nodosum

Dit is de meest voorkomende huidafwijking (3% bij patiënten met colitis ulcerosa, 8% bij patiënten met Crohn) en vertoont een parallel verloop met de ziekteactiviteit van de IBD. Deze aandoening wordt ook gezien bij bepaalde infecties (bv. keelontsteking, tuberculose enz.), na het innemen van medicatie (bv. anticonceptiepil), bij andere inflammatoire aandoeningen (bv. sarcoïdose) en bij onderliggende kanker. De aandoening wordt gekenmerkt door acuut ontstaan van pijnlijke onderhuidse verdikkingen, vaak aan het scheenbeen. De letsels genezen na enkele weken zonder een litteken na te laten. De behandeling bestaat uit een behandeling van de onderliggende darmziekte. Daarnaast kunnen rust, hoogstand, compressie-

therapie en lokale cortisonepreparaten verlichting brengen. Ten slotte kunnen antibiotica of cortisone in tabletten worden toegediend.

Pyoderma gangrenosum

Dit is de tweede meest frequente huidaandoening (0,5% tot 2% van de IBD-populatie) en komt meer voor bij patiënten met colitis ulcerosa dan Crohn. Het ontstaan van deze letsels is onafhankelijk van het ziekteverloop van IBD.

De letsels starten als een puistje en worden nadien een grotere wonde met een typische paarse, opgeworpen rand. Ze ontstaan vaak op plaatsen waar beschadiging optreedt (operatielitteken, wonde na trauma, rondom stoma enz.). Ze genezen met een ingezonken litteken.

De behandeling bestaat uit lokale middelen (cortisone of cortisonevrije preparaten) of medicatie via de mond (antibiotica, cortisone of andere anti-inflammatoire middelen)

Histologisch identieke huidaandoeningen

Deze huidletsels vertonen dezelfde weefselspecifieke eigenschappen als de darmletsels. Ze kunnen worden onderverdeeld in cutane, perianale (rond de anus) en orofaciale (gezicht en mond) huidletsels.

De cutane letsels komen voornamelijk voor in de genitale regio (zwelling, puistjes, langwerpige kloven), maar ook aan armen, benen, gelaat en lichaamsplooien.

De perianale afwijkingen komen vaak voor (helft van IBD-patiënten). Hieronder verstaan we: kloven, huidaanhangsels, fistels, abcessen, zwelling of roodheid rondom de anus.

De orofaciale letsels komen voor bij 5-20% van de patiënten met IBD en worden meer bij Crohn dan bij colitis ulcerosa gezien. Enkele voorbeelden:

• Aften zijn ronde ondiepe wondjes met een centrale gele verkleuring omgeven door een rode cirkel. Zij komen voor bij 20-30% van de patiënten met Crohn. De behandeling bestaat voornamelijk uit een behandeling van de IBD zelf. Symptomatische behandeling met een pijnstillende gel en een lokaal cortisonepreparaat kunnen snel verlichting brengen.

• Cobblestoning is een verdikking van het wangslijmvlies. Dit kan pijnlijk zijn en soms problemen geven met praten en eten. Behandeling van IBD kan deze klachten verlichten.

• Orofaciale granulomatose is een op- en afgaande zwelling van de onderlip (soms wang/voorhoofd/oogleden), resulterend in een uiteindelijk chronische zwelling. Soms ontstaan er wondjes in de lip. Behandeling bestaat uit inspuitingen met corticoïden en/of chirurgie.

Geassocieerde huidaandoeningen

Patiënten met IBD hebben een verhoogde vatbaarheid om andere huidaandoeningen te krijgen. Zo worden psoriasis, vitiligo en bepaalde blaarziekten vaker gezien.

Secundaire huidaandoeningen bij IBD

Medicatie

Patiënten met IBD krijgen vaak anti-inflammatoire middelen zoals 5-ASA, corticosteroïden, azathioprine, methotrexaat, biologicals, … Deze middelen kunnen ook huidafwijkingen veroorzaken.

Zo kunnen corticosteroïden een steroïdacne geven. Dit zijn een soort van puistjes, vaak op de romp en het gelaat.

Bij de biologicals zijn de TNF-α remmers, onder meer Infliximab (Remicade) en Adalimumab (Humira) een belangrijke oorzaak van huidproblemen. Gemiddeld 1/3 van deze patiënten ontwikkelen huidklachten (tot 1/2 van de kinderen die deze medicatie krijgen), soms tot meerdere jaren na de start waardoor er vaak, onterecht, geen verband gelegd wordt met deze medicatie. Hun belangrijkste nevenwerkingen zijn:

Uitdroging van de huid: frequente nevenwerking (41,9%), voornamelijk bij mensen die reeds gekend zijn met eczeem/astma/hooikoorts, bij oudere patiënten en in de winterperiode.

Behandeling:

Preventief: geen zeep gebruiken, maar eerder wasolie, niet te warm/vaak/lang wassen.

- Een hydraterende crème 1-2 x per dag

Psoriasiform eczeem: eveneens frequente nevenwerking, 30,6% van patiënten.

Het heeft de typische kenmerken van een eczeem (onscherp begrensde, licht schilferende vlekken), maar vertoont meer de kleur van psoriasis. Het komt voor ter hoogte van de plooien (achter oren, tussen en onder borsten, in liezen), maar kan ook op de ledematen voorkomen.

Behandeling: Lokale cortisonezalven/-crèmes

Eczeem: komt voor bij 23,5% van de patiënten. Het kenmerkt zich door onscherp begrensde, rode vlekken met oppervlakkige fijne schilfering.

Behandeling: Lokale cortisonezalven/ -crèmes

Psoriasis: de klassieke plaque psoriasis ziet eruit als scherp begrensde, wit schilferende vlekken. Daarnaast bestaat er ook een palmoplantaire pustulose, wat soms gezien wordt als een vorm van psoriasis, en hierbij komen er puistjes op handpalmen en voetzolen voor.

Behandeling:

- Lokaal preparaat met cortisone + vitamine D

- Lichttherapie of medicatie indien lokale therapie niet voldoende is

- Rookstop bij palmoplantaire pustulose

Bacteriële infecties /virale infecties /schimmelinfecties

Huidkanker: Er bestaan verschillende vormen van huidkanker, maar grosso modo worden er 2 types onderscheiden:

A. Niet-melanoom huidkanker: bij 0,4%

B. Melanoom: bij 0,4%

A. B.

In het algemeen is het belangrijk om goede zonprotectie toe te passen en de huid frequent te laten nakijken.

Haarverlies: alopecia areata komt voor bij 1,9% en kenmerkt zich door kale vlekken.

Tekorten

Door ontsteking in de darm kan de opname van bepaalde voedingsbestanddelen soms verstoord zijn. Deze tekorten kunnen bepaalde huidafwijkingen veroorzaken: tekort aan zink (acrodermatitis enterohepatica), vitamine C (scheurbuik), vitamine B3 (pellagra), …